تنبيه
تنبيه از ريشه ي «تنبه » به معني آگاه كردن كردن و بيدار نمودن است.از نظر تربيتي عبارت است از ارائه ي يك محرك آزاردهنده به دنبال يك رفتار نامطلوب.
…و امّا روش هاي تنبيه:
اگر مي توانستيم فرزندان خود را فقط با استفاده از روش هاي مثبت تربيت كنيم خيلي عالي بود، امّا نمي توانيم . وقتي پدر و مادر ي فرزندانشان را به اتاقي مي فرستند، زمان تلويزيون تماشا كردن اورا محدود مي كنند و به او اجازه ي بازي كردن با اسباب بازي هاي مورد علاقه اش را نمي دهند يا وقتي كه فرزندانشان به وسايل خطرناك نزديك مي شوند فرياد مي كشند:«نكن!»در واقع براي اصلاح رفتار هاي او از تنبيه استفاده كرده اند.
مهم ترين روش هاي تنبيهي براي كاهش رفتارهاي ناپسند و آزاردهنده فرزندان به قرار زير است:
1- روش ناديده گرفتن: براي متوقّف كردن رفتارهايي به كار مي رود كه هميشه مورد توجّه فرد قرار داشته و او را به هدفش رسانده است.براي مثال او از شما چيزي خواسته ، امّا شما گفته ايد « نه ، حالا نه»ولي او گريه كرده ، خودش را روي زمين انداخته و در نهايت شما را وادار به تسليم كرده و آن چيز را گرفته است ،حال اگر سعي كنيد به جاي دادن آن شي به گريه ي او اهميّت ندهيد و از اتاق خارج شده و قدم بزنيد ، در اين صورت ممكن است از اين كه به زودي گريه اش بند بيايد تعجّب كنيد .(گربر 1948)
2- روش خاموشي: همان طور كه به پاداش دادن به كودك در هر زمان كه رفتار مطلوب را انجام مي دهد مي توان آن رفتار را نيرومند كرد، با پاداش ندادن قاطعانه به كودك هنگام اجراي رفتار نامطلوب مي توان اين رفتار را در او كاهش داد.( ريچارد جي ، موريس 1976)
3- روش پاداش دادن به رفتار مطلوب در مقابل رفتار نامطلوب: در مقابل هر رفتار نامطلوب كه از فرد سر مي زند مي توان رفتاري نامطلوب و كاملا” متضّاد با آن را جايگزين كرد. براي مثال بلند شدن از سر جا و دويدن را با نشان دادن سر جايش ويا مكيدن انگشت دست را با وادار كردن فرد به فعاليّت هاي گروهي كه با دست انجام مي شود مثل بازي با گل رس يا شن بازي و … مي توان كاهش داد.
4- محروم كردن از پاداش : يعني بلافاصله بعد از اجراي رفتار ناپسند مورد نظر، كودك را به مدّت زمان مشخّصي ، از يك موقعيّت جالب و پاداش دهنده محروم كنيم .مثلا” يك روز اسباب بازي هايش را به او ندهيم و يا چند روز او را از بردن پارك محروم كنيم.
5- جريمه كردن: يعني مقداري از تقويّت كننده هاي او را در ازاي رفتار نا مطلوبي كه انجام داده است حذف كنيم مثل كسر نمرات دانش آموز ويا كسر پول توجيبي به خاطر كارهاي اشتباهي كه انجام داده است.
تمامي روش هاي تربيتي في نفسه خوب يا بد نيستند ، مهم اين است كه به موقع و به جا و به اندازه استفاده شود.
روش تنبيه بدني به عنوان آخرين روش تربيتي و بي اثرترين نوع آگاهي دادن است كه قطعا” آثار زيان بخش جسمي و رواني زيادي را نيز به دنبال دارد.همه ي اديان الهي نيز به نوعي تنبيه بدني را محكوم كرده و والدين و مربّيان را تا حدّممكن از آن برحذر داشته اند.
اثرات منفي تنبيه:
* فرد را دروغگو بار مي آورد.*فرد را كند ذهن مي كند. * حسّ كنجكاوي و خلاقيّت را از فرد مي گيرد.* زمينه ي افسردگي و بيماري هاي عصبي و روحي و رواني را در فرد به وجود مي آورد .* ارتباط عاطفي بين كودك و مربّيان قطع مي شود .* ترس و تسليم پذيري را به فرد مي آموزد.* اعتماد به نفس او را از بين مي برد. * موجب بروز لكنت زبان در فرد مي شود، مخصوصا” وقتي كه تنبيه در حضور ديگران باشد. * او را به سوي خود آزاري و ديگر آزاري سوق مي دهد.
فقط يادمان بماند كه قبل از هر نوع تنبيهي : * تنبيه بايستي به عنوان آخرين روش تربيتي مورد استفاده قرار گيرد .* تنبيهي انتخاب شود كه مطمئن باشيم در كاهش رفتار ناخواسته ي فرد مؤثر است. * تنبيه در حضور جمع صورت نگيرد .* والدين يا معلّم نبايد به هيچ وجه امر تنبيه را به فرد ديگري محوّل نمايند. *تنبيه حتما” به اندازه و به جا استفاده شود. * فرد بايستي از علّت تنبيه آگاه باشد تا در مواردمشابه ديگر از آن دوري كند…
در زمان تنبيه ، هشت شرط : استحقاق - رعايت سن - رعايت مرحله ي رشد - تناسب - حالت روحيه - عدالت و حداقل بودن تنبيه رعايت گردد.
از گناه تنفر داشته باش ، نه از گناهكار «گاندي »
يادمان باشد:درزمان تنبيه بايد واقعا” نشان دهيد كه فرد را دوست داري.«دكتر شفيع آبادي»
( برگرفته ازبروشورهاي مهارت هاي تربيتي مؤسسه ي فرهنگي آموزشي اشاره)
اميد است بتوانيم بهترين و مؤثرترين روش هاي تربيتي را بر روي فرزندانمان اعمال كنيم.
همواره سربلند و شادكام باشيد 