تمركز چيست؟ تمركز در مرحله ي اول يك تلاش ذهني است براي انسجام بخشيدن به فكر ، جمع و جور كردن آن و تمركز حواس يعني عوامل حواس پرتي را به حدّاقل رساندن.
دانش آموزي كه اختلال حواس دارد حدّاقل بايد 8 معيار از 14 معيار زير رابراي مدّت 6 ماه داشته باشد:
* اغلب با دست و پاهايش بازي مي كند يا پشت ميزش حركت مي كند. * وقتي از او مي خواهند در جاي خودش بنشيند ، به سختي مي تواند اين كار را انجام بدهد. * حواسش به آساني با محرّك هاي بيروني ( صداها ، تصاوير اشيا و …) پرت مي شود. * در بازي ها يا موقعيّت هاي گروهي به سختي مي تواند منتظر نوبتش بماند. * اغلب به پرسش ها ، پيش از اين كه به طور كامل طرح شوند ، پاسخ مي گويد. * در دنبال كردن دستورهايي كه ديگران به او مي دهند ، دچار مشكل مي شود. * در تمركز هنگام كار يا فعّاليّت هايش مشكل دارد. * اغلب از كاري نا تمام به كاري ديگر مي پردازد. * هنگام بازي نمي تواند ساكت و آرام باشد . * اغلب زياد حرف مي زند. * مدام سخنان ديگران را قطع مي كند يا مزاحم آن ها مي شود ، براي مثال به وسط بازي ديگران مي پرد. * اغلب به نظر مي رسد كه به آن چه به او گفته مي شود گوش نمي دهد. * معمولا” لوازمي همچون اسباب بازي ، مداد كتاب را كه براي انجام تكاليف يا فعّاليّت ها در مدرسه و خانه لازم است ، گم مي كند. * اغلب به فعّاليّت هايي مي پردازد كه از لحاظ فيزيكي خطرناك است .براي مثال بدون نگاه كردن ، به وسط خيابان مي رود.
… و امّا راهكارها: * وقتي دانش آموز تمركز مي كند ، پاداش هاي مادّي و ملموس به او بدهيد ( يك نمره در كلاس درس ، 5 دقيقه وقت آزاد، توزيع موادّ درسي و…) حتّي پاداش هاي غير مادّي و ناملموس هم مناسب هستند .( مثلا” تحسين كردن و دست زدن، لبخند زدن و…) * قواعد و قوانيني براي كلاس درس تعيين كنيد ( مثلا” كار كردن در سكوت ، اتمام تكاليف ) و آنها را تصريح و تكرار كنيد و دانش آموز را هنگام پيروي از قوانين تشويق كنيد .
** ” البتّه اين يك تجربه ي شخصي مي باشد و خارج از چارچوب اين راهكار هاست. چندين سال است كه در كلاس درس در هنگام نوشتن تكاليف ، فعّاليّت ها و حتّي آزمون هاي غير رسمي موسيقي ملايمي برايشان مي گذارم كه طي بررسي هايي كه شد ، دانش آموزان از اين بابت خوش حال بودند و با آرامش بيشتري تكاليف را انجام مي دادند. “
..امّا بقّّيه ي موارد: * دانش آموز را به تمركز روي يك تكليف تا هر زماني كه مي تواند ، تشويق كنيد. به تدريج طول زمان لازم براي تشويق شدن را افزايش دهيد. * با دانش آموزان قراردادي بنويسيد و در آن تصريح كنيد چه رفتاري از او انتظار مي رود و اين كه كدام تشويق ، زماني كه شرايط قرارداد انجام شد، در دسترس او قرار خواهد گرفت. * كيفيت و وضوح توضيحات و دستورالعمل هاي داده شده به دانش آموزان را بررسي كنيد. * به دانش آموز ياد دهيد كه از تمركز بنيادين و مهارت هاي مطالعه استفاده كند ( مثلا” خواندن برا ي درك ايده ي اصلي ، يادداشت برداشتن ، تمركز بر نكات مهم ، خلاصه كردن ، مطالعه در يك محيط مناسب و …) * موضوع درس را براي دانش آموز هدفمند و معنادار كنيد. * محيط را به گونه اي سازماندهي كنيد كه محرّك هاي پريشان كننده ي حواس كاهش يابد. * انجام كاري ناخوشايند را با كاري خوشايند تر دنبال كنيد.اجراي دوّمي را منوط به اتمام اوّلي كنيد. * يكي از همسالان را به عنوان مربّي تعيين كنيد تا با دانش آموز كار كند و نمونه اي براي عادت كاري مناسب باشد. * تكاليف طولاني را به تكاليف كوتاه تر تقسيم كنيد و به او ياد دهيد كه چگونه تكاليفش را مرور كند. اگر در انجام تكاليف كوتاه تر موفّق بود تكليف ديگري به او بدهيد. * دستورالعمل ها را مرحله بندي كرده به شيوه هاي مختلف (شفاهي يا كتبي ) به او ارائه دهيد. * مطمئن شويد كه دانش آموز مي داند دستورالعمل ها فقط يك بار داده مي شوند. * دانش آموز را از هم كلاسي هايي كه ممكن است رفتارهاي نامناسب را ترغيب و يا تحريك كنند ، جدا سازيد و محرّك هاي حواس پرتي را در اطراف و روي ميز دانش آموز كاهش دهيد. * دانش آموز را براي شروع ،ادامه و اتمام تكاليفش تشويق كنيد. * از وسايل جذّاب براي برقراري ارتباط با دانش آموز استفاده كنيد. * از دانش آموز بخواهيد در بازي ها يي شركت كند كه مستلزم مدّت زمان هاي متفاوت در تمركز هستند ( مثل منچ و شطرنج) * ترتيبي دهيد كه دانش آموز مدام جلوي چشمتان باشد و تماس چشمي خود را با او به طور مستمر حفظ كنيد. * هنگامي كه تكليفي وجود ندارد به اين دانش آموزان اجازه دهيد به حياط بروند برگردند. * مرتّب به آن ها نگوييد : ” توجّه كن ! حواست كجاست ! ” اين عبارت ها را كمتر بكار بريد ، چون موجب اضطراب دانش آموز مي شود. * اين اختلال را به هوش كودك نسبت ندهيد و وي را سرزنش نكنيد. * اين دانش آموزان به طور كلّي در درك و احساس زمان مشكل دارند . به همين دليل در تنظيم رفتارهاي خود و سازماندهي آن ها دچار مشكل مي شوند و نمي توانند صبور و شكيبا باشند. اگر چنين دانش آموزي در كلاس داريد ، بيشتر صبور باشيد.
در نهايت بايد بدانيد برخورد مناسب با اين كودكان نياز به زمان ، پشتكار ، مداومت ،هماهنگي و همكاري زيادي دارد و به همين دليل مربّيان و والدين بايد همواره روحيه ي با نشاط ، شاداب و شوخ طبعي را در خود حفظ كنند.
منابع: كليدهاي پرورش كودكان مبتلا به اختلال كمبود توجّه – درسنامه ي درمان رفتاري شناختي كودكان مبتلا به بيش فعّالي – اختلال در نارسايي توجّه
يک شمع مي تواند هزاران شمع را روشن کند، بدون آن که چيزي از دست بدهد.
سنگ تمام می گذارید .
خیلی بیش تر از انتظارها
خیلی بیش تر از حق
دنیا به کامتان باشد.
مطلب بسيار جالبي بود نه راه كار براي دانش آموزان كه حتي براي مربيان و …
معلمي هنر است با زمينه اي زيبا از عشق . عشقتان جاودانه باد.